Zrzeszenie narodów

Grafika do XVIII księgi "Rodu ludzkiego"

Europa zrzeszonych narodów według Staszica

W wydanym w latach 1819 i 1820 poemacie dydaktycznym Ród ludzki Staszic przedstawił nie tylko ogólny schemat dziejów całej ludzkości (jako "nieprzerwaną walkę cywilizacji przeciwko wszystkim do jej się rozwijania i do jej postępu oporom"), ale pokazał również wizję społeczeństwa przyszłości - Europę zrzeszonych narodów. Autor Rodu ludzkiego uważał proces jednoczenia się Europy za nieuchronny, za skutek stale i niezmiennie działających praw rozwojowych ludzkiej cywilizacji, które nazywał "mocą twórczą": "Moc twórcza nie zmieni się, nie ustąpi, ona koniecznie swoje przeznaczenia w rodzie ludzkim dopełni, [...] zrzeszenie Europy ludów uiści". Zjednoczona Europa Staszica miała być zorganizowana na następujących zasadach: wszystkie kraje (narody) wchodzą do wspólnoty na zasadzie równouprawnienia (niezależnie od tego, czy znalazły się w niej dobrowolnie, czy zostały do niej włączone siłą). Każdy włączony do wspólnoty kraj (naród) zachowuje swoje terytorium i tworzy prowincję, będącą jednostką terytorialną rzeszy. Na czele prowincji stoi wielkorządca (namiestnik). Każdy naród - prowincja zachowuje swoje obyczaje, urzędy, sądy, edukację i język (istnieje też jeden język wspólnotowy do komunikacji na poziomie rzeszy). W rzeszy obowiązuje jednolity system miar i wag oraz jeden pieniądz. Na czele zrzeszenia stoi władca konstytucyjny, będący najwyższym organem władzy wykonawczej. U jego boku są pochodzące z wyboru Rada Ojców i Rada Stanu, będące organami władzy prawodawczej. Tak zakreśloną organizację polityczną zjednoczonej Europy uzupełnia organizacja przyszłego społeczeństwa, w którym dominującą rolę odgrywają ojcowie rodzin!

 

W formie graficznej tę ideę przedstawia ilustracja do XVIII księgi Rodu ludzkiego, którą według wskazówek Staszica wykonał w Paryżu Nicolas Ponce w 1822 roku.