Książka tak ciekawa

W marcu 1787 roku ukazały się Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego, głos Staszica o naprawie Rzeczypospolitej. Książka spotkała się z żywym zainteresowaniem czytelników, o czym świadczą zachowane relacje współczesnych. Na przykład Wincenty Gurski, sekretarz w Departamencie Skarbowym Rady Nieustającej, pisał w liście z 20 marca tamtego roku do Leonarda Marcina Świejkowskiego, kasztelena kamienieckiego, że jest to "mocna krytyka na panowanie i osoby", że "tej książki było do 400 egzemplarzów, lecz tak nagle rozkupiona, że mnie, niżelim się dowiedział o ciekawości jej, kupić nie przyszło", i że czyni starania, aby ją pozyskać, "bo warta, żeby ją mieć i samemu JWWM Panu Dobrodziejowi przesłać chciałbym". Z kolei Jean Alexandre Bonneau, agent rządu francuskiego w Warszawie, w pisanym dla ministra spraw zagranicznych Francji raporcie z 21 marca podkreślił, że książka jest "bardzo dobrze napisana i bardzo poczytna", że "przedstawia bez pobłażania stan współczesny narodu, jego nieszczęścia i niezliczone wady jego rządu". Dodał też, iż "okoliczność szczególna tego pisma, i która daje wiele do myślenia, polega na tym, że sprzedawało się je publicznie w tej stolicy, u księgarza nadwornego, który nie mógł nastarczyć otrzymywanym zamówieniom". Inny czytelnik Staszicowskich Uwag, anonimowy autor Myśli z okazji "Uwag nad życiem Jana Zamoyskiego" (1788), napisał m.in.: "Owe Uwagi nad życiem Zamoyskiego, kanclerza i hetmana wielkiego koronnego, książkę tak ciekawą, tak nagle wykupioną, a zatem do nabycia tak trudną, przecież dostałem i prawdziwie miałem czego żądać. Myśli wyborne!". 

 

Na podstawie: T. Mikulski, Ze studiów nad oświeceniem, Warszawa 1957, s. 287-326.